Farby olejne, oprócz najważniejszego dla plastyków składnika, czyli oczywiście odpowiedniego pigmentu, zawierają równie charakterystyczny olej, najczęściej roślinny (lniany, makowy, orzechowy), będący idealnym nośnikiem dla kolorowych cząsteczek barwnika.
Ten wolno schnący rodzaj farb dostępny jest w dwóch wariantach – ciekłym oraz bardziej stałym, swoją konsystencją przypominającym pastę. Mimo automatycznego skojarzenia ze sztuką, farby te używane są także w budownictwie i przemyśle do dekorowania lub ochrony różnorodnych powierzchni oraz w poligrafii – do wykonywania kolorowych, wytrzymałych i utrwalanych w wysokiej temperaturze nadruków.
Jednakże to właśnie sztuki plastyczne niewątpliwie przyczyniły się do popularyzacji tego typu farb. Mimo zawartości toksycznych składników, używane były w celu tworzenia najpiękniejszych obrazów i malowideł o światowej randze. Historia sztuki podaje wiele przykładów zatrucia się artystów i ich przewlekłych chorób spowodowanych wdychaniem szkodliwych substancji. Wszakże nie od dziś wiadomo, że sztuka wymaga poświęceń…
Na szczęście obecnie producenci oferują alternatywne składniki olejnych farb, celem wyeliminowania groźnych następstw związanych z ich użytkowaniem. Dlatego też coraz powszechniej stosuje się bezpieczne i często nawet ekologiczne substytuty niekorzystnych chemikaliów.
Mimo upływu lat malarstwo olejne było i jest techniką bardzo kosztowną. Pozwala jednak na zachowanie znacznej swobody w procesie dobierania i mieszania barw, ponieważ ze względu na swoje artystyczne zastosowania, farby olejne posiadają o wiele więcej kolorów i odcieni, niż na przykład emulsje akrylowe. Potrzebom nieuzdolnionych plastycznie osób w zupełności bowiem odpowiada paleta podstawowych kolorów stosowanych do ozdabiania ścian pomieszczeń użytkowych, jednak plastycy potrzebują nieco więcej możliwości. Takie też proponuje im malarstwo olejne. Tym bardziej, że ten rodzaj tworzenia obrazu umożliwia wprowadzanie nawet znacznych poprawek i retuszowania poprzez nakładanie na płótno odpowiedniej ilości warstw farby. Z tego też aspektu wynika niepowtarzalność faktury olejnego dzieła, która, zależnie od grubości naniesionej powłoki, może dawać ciekawe i wielce oryginalne efekty.